Institut za primenu nauke u poljoprivredi (IPN) ima centralnu i stratešku ulogu u razvoju
poljoprivrednog savetodavstva u Srbiji. Kao koordinator mreže Poljoprivrednih
savetodavnih i stručnih službi (PSSS), Institut povezuje naučna istraživanja i praksu, razvija
metodologije rada, sprovodi obuke i unapređuje digitalne alate kako bi poljoprivredni
proizvođači i savetodavci imali pristup savremenim znanjima i tehnologijama. IPN svojim
radom doprinosi jačanju konkurentnosti poljoprivrede, održivom razvoju ruralnih područja
i podizanju kvaliteta života na selu.
Institut deluje kao ovlašćena organizacija imenovana od strane Ministarstva poljoprivrede za obuku i usavršavanje poljoprivrednih savetodavaca. Takođe, vrši nadzor nad radom savetodavnih službi, posebno u periodu kada se razvijaju nove metode rada i digitalni alati za evidenciju aktivnosti, kao što su platforma “Poljosaveti” i portal PSSS. Kroz razvoj softverskih rešenja, poput platforme „Poljosaveti“, omogućeno je digitalno praćenje savetodavnih aktivnosti. Platforma “Poljosaveti” se sastoji iz više segmenata: 1. Evidencija aktivnosti savetodavaca; 2. Deo za Licenciranje (Unos edukativnih modula, kao i potvrda o pohađanim edukacijama, i na kraju izdavanje sertifikata sa kojim se dalje ide u proces licenciranja); 3. Evidencija analiza uzoraka zemljišta sprovedenih na parcelama poljoprivrednih proizvođača; i 4. Evidencija ekonomskih pokazatelja kroz Tehnološko-ekonomske obrasce. Ovi alati smanjuju administrativni opterećenost i povećavaju efikasnost.
Institut organizuje kurseve i seminare za savetodavce i poljoprivrednike, pružajući im najnovija naučna saznanja i tehnologije. Obuke obuhvataju teme kao što su higijenska praksa, dobra poljoprivredna praksa, digitalne platforme i inovacije u proizvodnji. U proseku godišnje se održi oko 19 modula iz svih oblasti poljoprivredne proizvodnje.
Institut sarađuje sa stručnjacima i savetodavcima u razvoju posebnih modula za rešavanje prioritetnih problema u poljoprivrednoj proizvodnji, kao što su poboljšanje kvaliteta mleka, zaštita bilja, unapređenje voćarske proizvodnje i evidencija ekonomskih podataka kroz TE obrasce.
Kao što je navedeno u mapi, IPN vrši monitoring 22 PSSS (odnosno za teritoriju Centralne Srbije), dok je za ostalih 12 PSSS zadužen Pokrajinski sekretarijat za poljoprivredu AP Vojvodine, odnosno pokrajinska Vlada. Prosečan broj savetodavaca po PSSS iznosi 6. Trenutan broj savetodavaca iznosi 297 (229 u C.Srbiji i 68 u AP Vojvodini). U Srbiji, poljoprivredno savetodavstvo se oslanja na stručnjake iz različitih oblasti, čija stručnost čini osnovu za razvoj poljoprivrede. Struktura savetodavaca raspoređena je prema specijalnostima, a najveći broj savetodavaca dolazi iz oblasti zaštite bilja i voćarstva, sa po 23% u svakoj oblasti. Ratarstvo i povrtarstvo čine 22% ukupne stručne baze, dok stočarstvo obuhvata 15% savetodavaca. Agroekonomija je prisutna sa 10%, dok preostale oblasti sa manjim udelima čine preostalih 7% (Mehanizacija, Prehrambena tehnologija, Organska proizvodnja, Ruralni razvoj, i ostali). Pored individualnih aktivnosti kao što su posete odabranim, ostalim i FADN (Farm Accountancy Data Network) gazdinstvima, savetodavci obavljaju grupne aktivnosti kao što su predavanja, radionice, tribine, zimske škole i obilasci oglednih farmi. Uz ove aktivnosti postoje i druge obavezne aktivnosti, a one su: TV i Radio nastupi, pisanje stručnih tekstova za lokalni bilten, portal PSSS i lokalne i regionalne novine. Takođe, savetodavci pomažu oko popunjavanja raznih formulara kako bi poljoprivredni proizvođači ostvarili subvencije (Upis u registar, pomoć jedinice lokalne samouprave, pomoć oko konkursa za SCAP i IPARD, pravljenje biznis planova, i ostali). Nedeljno i periodično izveštavanje sa pijaca u okviru aktivnosti vezanih za STIPS (Sistem Tržišnih Informacija Poljoprivrede Srbije), kao i izveštavanje o stanju useva i voća sa terena u okviru izveštavanja za EUROSTAT takođe sprovode savetodavci.
Poljoprivredno savetodavstvo u Srbiji ima dugu tradiciju koja datira još u 19. vek. Prvi oblici savetodavne delatnosti pojavili su se kroz osnivanje poljoprivrednih škola i zadruga, kao što su Zemljodetska škola u Topčideru, koja je 1853. godine iškolovala 200 agronoma. Tokom istog perioda, osnovano je i Srpsko poljoprivredno društvo (1881), čiji je cilj bio da širi nova saznanja o poljoprivrednoj proizvodnji među seljacima. Ove institucije su postavile temelje za profesionalno savetovanje poljoprivrednika, a posebno je važna uloga Ministarstva poljoprivrede Kraljevine Srbije, koje je 1898. godine dodatno institucionalizovalo savetodavni rad. U periodu između dva svetska rata, 1922. godine osnovane su poljoprivredne stanice, koje su imale zadatak da unesu inovacije u poljoprivrednu proizvodnju kroz implementaciju novih tehnologija i metoda. Tokom ovog perioda, naglašena je uloga zadruga, koje su postale ključni kanali za prenos znanja i tehnologija do poljoprivrednika. Specijalizovane službe su se razvijale u različitim granama poljoprivrede kao što su stočarstvo, ratarstvo i voćarstvo. Posle Drugog svetskog rata, agrarne reforme dovele su do reorganizacije poljoprivredne proizvodnje, sa posebnim akcentom na kolektivizaciju i podelu zemlje. U ovom periodu, formirane su reonske i sreske poljoprivredne stanice, koje su radile na modernizaciji poljoprivrede, ali su se kasnije integrisale u poljoprivredne kombinate, gde je savetodavni rad bio više komercijalizovan. Tek 1991. godine, Zakon o poljoprivrednoj službi omogućio je usmeravanje savetodavnih službi prema individualnim poljoprivrednicima, čime su stvoreni temelji za usmereni razvoj saveta za poljoprivredna gazdinstva. U periodu tranzicije 1990-ih godina, poljoprivredno savetodavstvo se suočilo sa izazovima privatizacije i decentralizacije, što je zahtevalo reorganizaciju savetodavnih službi. Krajem 1990-ih, osnovane su Poljoprivredne stručne službe (PSSS), koje su imale zadatak da pruže podršku poljoprivrednicima u tržišnim uslovima. Savremeni period, od 2000. godine do danas, označen je značajnim napretkom u digitalizaciji poljoprivrednog savetodavstva. Platforma „Poljosaveti“ i portal PSSS omogućili su bolju organizaciju i evidenciju savetodavnog rada, kao i efikasniji prenos novih znanja i tehnologija poljoprivrednicima. Osim toga, zakonodavni okvir se konstantno razvijao kako bi se usklađivao sa standardima Evropske unije, a ključni akti poput Zakona o savetodavnim poslovima iz 2010. godine omogućili su usmeravanje rada savetodavaca prema konkretnim potrebama poljoprivrednika. Takođe, obuka i usavršavanje poljoprivrednih savetodavaca i proizvođača postali su nezobilazan faktor za unapređenje sektora. Danas, Poljoprivredne savetodavne i stručne službe u Srbiji predstavljaju ključnu tačku za unapređenje poljoprivrede, osiguravajući konstantnu edukaciju i implementaciju novih tehnoloških rešenja koja pomažu u održivom razvoju sektora. Digitalizacija, stalna edukacija i međunarodna saradnja čine osnovu za dalji napredak srpske poljoprivrede i njeno konkurentno pozicioniranje na tržištu. Što se tiče uloge Instituta za primenu nauke u poljoprivredi iz Beograda (IPN), koji od 1990-ih učestvuje u radu PSSS, od devedesetih do 2010. godine se IPN bavio isključivo monitoringom savetodavnog rada, a od 2010. godine IPN sprovodi i edukacije za poljoprivredne savetodavce i proizvođače.
IPN je ovlašćena organizacija Ministarstva poljoprivrede za obuku i usavršavanje savetodavaca, kao i za nadzor i evaluaciju PSSS mreže.
Poseban naglasak stavljen je na razvoj i održavanje digitalne platforme „Poljosaveti“, ključnog alata za planiranje, praćenje i evaluaciju rada.
Digitalni alati smanjuju administrativno opterećenje, povećavaju transparentnost i omogućavaju donošenje odluka zasnovanih na podacima.
IPN organizuje kurseve, seminare i radionice za savetodavce i poljoprivrednike u svim oblastima poljoprivredne proizvodnje.
Obuke kombinuju teorijski rad i praktične demonstracije kako bi se nova znanja brzo usvojila i primenila u praksi.
U saradnji sa naučnim i stručnim institucijama, IPN razvija module za rešavanje aktuelnih problema u poljoprivredi, sa fokusom na:
IPN sarađuje sa domaćim i međunarodnim institucijama, fakultetima i mrežama (SEASN, EUFRAS, IALB, GFRAS) kako bi obezbedio stalno unapređenje savetodavnih usluga.
Učešće u projektima Horizon Europe i Erasmus+ omogućava razmenu znanja, inovacija i primenu evropskih standarda u praksi.
